Diyabetik Ayakta Günlük Kontrol

Diyabetik ayakta günlük kontrol, küçük bir cilt değişikliğinin yara veya enfeksiyona dönüşmeden fark edilmesini sağlayan düzenli bir öz bakım uygulamasıdır. Diyabete bağlı sinir hasarı, ağrı ve sıcaklık hissini azaltabileceği için kesik, su toplaması ya da ayakkabı vurması kişi tarafından hemen hissedilmeyebilir. Dolaşımın zayıflaması ise oluşan hasarın iyileşmesini geciktirebilir. Bu nedenle ayakların her gün aynı düzen içinde incelenmesi, temizlenmesi ve uygun biçimde korunması gerekir. Günlük kontrol tıbbi muayenenin yerini tutmaz; risk belirtilerini erken fark etmeye yardımcı olur.

Ayakların Hangi Bölgeleri İncelenmelidir?

Kontrol sırasında yalnızca ayağın üst kısmına bakılması yeterli değildir. Parmak araları, tırnak çevresi, topuklar, ayak tabanı ve ayağın dış kenarları ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Ayak tabanını görmekte zorlanan kişiler yere sabitlenmiş bir ayna kullanabilir veya bir yakından destek alabilir. İncelemenin aydınlık bir ortamda yapılması, renk ve doku değişikliklerinin daha kolay fark edilmesini sağlar.

Kesik, çatlak, kabarcık, kızarıklık, şişlik, nasır, tırnak batması ve deride sıvı birikimi olup olmadığına bakılmalıdır. Önceki gün bulunmayan sıcaklık artışı, morarma, solukluk veya koyu renkli bir alan da kaydedilmelidir. Ayaklardan biri diğerinden belirgin biçimde daha sıcak, şiş ya da farklı renkte görünüyorsa yalnızca takip etmek yerine sağlık uzmanına danışmak gerekir. Amerikan Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, diyabetli kişilerin ciltte ve tırnaklarda oluşabilecek değişiklikler için ayaklarını her gün kontrol etmesini önermektedir.

Günlük Temizlik Ve Nem Dengesi Nasıl Sağlanır?

Ayaklar her gün ılık su ve nazik bir temizleyiciyle yıkanabilir. Su sıcaklığı, duyu kaybı ihtimali nedeniyle ayakla değil dirsek veya termometreyle kontrol edilmelidir. Çok sıcak su yanığa yol açabilir; ayakları uzun süre suda bekletmek ise cildi yumuşatarak çatlak ve tahriş riskini artırabilir. Yıkama sonrasında özellikle parmak aralarının tamamen kurulanması gerekir.

Kuruluk bulunan ayak üstüne, tabana ve topuklara uygun bir nemlendirici uygulanabilir. Parmak aralarında nemlendirici bırakılması, bölgenin nemli kalmasına ve mantar gelişimine elverişli bir ortam oluşmasına neden olabilir. Çatlamış, kanayan veya enfeksiyon şüphesi bulunan deriye gelişigüzel ürün sürülmemeli; uygulanacak bakım sağlık uzmanına danışılarak belirlenmelidir. Günlük temizlik sırasında deriyi sert biçimde ovalamaktan, ponza taşıyla aşındırmaktan ve nasırları kesmekten kaçınılmalıdır.

Günlük Kontrol Sırasında İzlenecek Adımlar

Diyabetik ayakta günlük kontrol için belirli bir sıra izlemek, hiçbir bölgenin atlanmamasına yardımcı olur. Kontrolün her gün benzer saatte yapılması da yeni oluşan değişikliklerin önceki görünümle karşılaştırılmasını kolaylaştırır. Aşağıdaki adımlar, evde uygulanabilecek temel inceleme düzenini oluşturur:

• Ayakların üstünü, tabanını, topukları ve parmak aralarını yeterli ışık altında dikkatle inceleyin.
• Kızarıklık, su toplaması, kesik, çatlak, nasır, şişlik ve tırnak çevresindeki değişiklikleri kontrol edin.
• Çorabın içinde kan, akıntı veya açıklanamayan nem bulunup bulunmadığına bakın.
• Ayakkabıyı giymeden önce iç kısmında taş, kıvrılmış tabanlık, sert dikiş veya yabancı cisim olmadığından emin olun.
• Yeni bir değişiklik fark ettiğinizde bölgenin görünümünü ve fark edildiği tarihi kaydedin.
• Açık yara, kötü koku, akıntı, belirgin ısı artışı veya hızla yayılan kızarıklık durumunda sağlık kuruluşuna başvurun.

Çorap Ve Ayakkabı Seçiminde Nelere Bakılmalıdır?

Uygun olmayan ayakkabılar, ayağın belirli bölgelerine sürekli basınç uygulayarak su toplamasına, nasıra ve deri bütünlüğünün bozulmasına yol açabilir. Ayakkabının parmakları sıkıştırmaması, topuktan çıkmaması ve ayağın şeklini zorlamaması gerekir. Yeni alınan ayakkabılar ilk gün uzun süre kullanılmamalı; kısa kullanım aralıklarıyla ayağa uyumu değerlendirilmelidir.

Dikişsiz veya iç yüzeyi pürüzsüz çoraplar sürtünmeyi azaltmaya yardımcı olabilir. Çorap lastiğinin dolaşımı engelleyecek kadar sıkı olmamasına, kumaşın teri uzaklaştırmasına ve çorabın gün içinde nemli kalmamasına dikkat edilmelidir. Ev içinde dahi çıplak ayakla dolaşmak, fark edilmeyen batma ve kesilme riskini artırır. Terlik veya ayakkabı kullanılacaksa tabanı koruyucu, ayağı sabit tutan ve iç kısmında sert çıkıntı bulunmayan modeller seçilmelidir. Ayakkabı deformasyonları ve ayak şekil değişiklikleri sürtünmeyi artırabileceğinden düzenli olarak değerlendirilmelidir.

Hangi Belirtilerde Podoloğa Başvurulmalıdır?

Diyabetik ayakta günlük kontrol sırasında fark edilen her değişiklik evde müdahale edilerek giderilmeye çalışılmamalıdır. Nasırın kesilmesi, su toplayan bölgenin patlatılması, batık tırnağın derinden çıkarılması veya açık yaraya uygun olmayan antiseptiklerin uygulanması daha geniş bir doku hasarına neden olabilir. Özellikle his kaybı bulunan kişiler, işlemin oluşturduğu zararı ağrı yoluyla fark edemeyebilir.

İyileşmeyen çatlaklar, kalınlaşmış tırnaklar, tekrarlayan nasırlar, tırnak batması, renk değişikliği ve basınç noktaları podolojik değerlendirme gerektirir. Açık yara, akıntı, kötü koku, kızarıklığın yayılması, ateş, siyahlaşma veya ani şişlik görülmesi durumunda gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır. Podolog; deri ve tırnak bakımını güvenli yöntemlerle yapabilir, basınç oluşturan bölgeleri değerlendirebilir ve uygun ayakkabı seçimi konusunda yönlendirme sağlayabilir. Diyabetli bireylerin ayrıca yılda en az bir kez kapsamlı ayak muayenesinden geçmesi, yüksek risk bulunan durumlarda ise kontrol sıklığının ilgili hekim tarafından artırılması önerilir.